رشته هوانوردی دارای 3 گرایش است: 1- مراقبت پرواز 2- ناوبری هوایی 3- خلبانی
1.مراقبت پرواز
آنگاه كه روی صندلی یك هواپیمای در حال پرواز بر فراز یكی از شهرهای بزرگ و پرجمعیت جهان نشستهاید، آسمان را خالی و آرام و بیسروصدا و به رنگ اقیانوس آبی رنگ مییابید. اما اگر به صفحه رادار مراقبت پرواز فرودگاه آن شهر نگاه كنید، آن را همانند بزرگراهی مملو از اتومبیل مشاهده میكنید كه با سرعتی بسیار در حال حركت هستند.
اتاق عملیات (كنترل راداری فرود هواپیما) در فرودگاه هر شهر، اداره آسمان پرترافیك آن شهر را به عهده دارد. در این اتاق مسوولان مراقبت پرواز با چشمانی دقیق و مراقب ، تغییرات لحظهای و كامپیوتری صفحات سبزرنگ رادار را زیر نظر دارند و با استفاده از رادار و رادیو، هواپیماها را در آسمان هدایت میكنند و به خلبانها دستور میدهند كه به كدام سمت گردش كنند، اوج بگیریند، فرود آیند و سرعتشان را زیاد یا كم كنند تا تداخلی پیش نیاید و از ایمنی كامل برخوردار گردند.
سرتیپ دوم خلبان رمضانی، جانشین دانشكده پرواز دانشگاه هوایی شهید ستاری در معرفی این گرایش میگوید:
«گرایش مراقبت پرواز یكی از سه گرایش رشته هوانوردی میباشد كه به آموزش و پرورش متخصصان برج مراقبت پرواز میپردازد. افرادی كه در برج مراقبت ، كنترل هواپیماهای مسافربری و شكاری را بر عهده دارند تا هنگام پرواز، بلندشدن و نشستن، تداخلی بوجود نیاید و هواپیما فرود یا پروازی ایمن داشته باشد.»
سرهنگ مرادی مسوول گزینش دانشگاه هوایی شهید ستاری نیز در این باره میگوید:
«یك متخصص مراقبت پرواز اطلاعات لازم را در زمینه نحوه وزش باد، نوع هوا و سمت باند پروازی از برج مراقبت پرواز گرفته و به خلبان منتقل میسازد البته كار اصلی وی آشنایی با قوانین و مقررات ایكائو است كه جنبه بینالمللی دارد و باید بر اساس این قوانین هواپیماها را هدایت نماید، در واقع كار یك مسوول مراقبت پرواز شبیه به افسر راهنمایی و رانندگی است با این تفاوت كه باید در برج مراقبت، مواظب هواپیماها باشد تا در هنگام ورود و خروج به داخل فرودگاه تداخل پیدا نكنند و در صورتی كه حجم ترافیك هوایی زیاد شد، باید بداند كه كدام هواپیما را باید از ترافیك خارج كند. همچنین لازم است كه زمان ورود و خروج هر هواپیمایی را بداند تا در صورت تاخیر به مسوولان ذیربط اطلاع دهد و بالاخره كاركنان مراقبت پرواز اولین كسانی هستند كه از وقوع سانحه آگاه میشوند بنابراین ضمن رعایت دستورالعمل مربوط ، باید با سریعترین وسیله ممكن در جهت نجات جان سرنشینان هواپیمای سانحه دیده و از بین نرفتن آثار و شواهد و مدارك موثر در بروز سانحه اقدام نمایند.»
2.ناوبری هوایی
بدون شك ایمنی اولین و مهمترین هدف هر پروازی است زیرا ایمنی نه تنها باعث جلوگیری از ضایعات ناشی از خسارت یا آسیب میگردد بلكه همچنین میتواند در اقناع اذهان عمومی و بهبود سوددهی شركتهای هواپیمایی تجاری و مسافربری موثر باشد. بنابراین شركتهای حاضر در صنعت هواپیمایی دریافتهاند كه سرمایهگذاری بر روی ایمنی در تمامی سطوح شركت، یك سیاست اصولی و منطقی میباشد.
یكی از گامهایی كه در این زمینه برداشته شده است، وجود متخصصین ناوبری هوایی در هواپیماهای مسافربری، ترابری و شكاری میباشد كه به عنوان ركن اصلی یك پرواز ایمن محسوب میشوند .
سرهنگ مرادی در معرفی این تخصص میگوید:
«متخصصین ناوبری هوایی به طراحی مسیرهای پروازی، مانورهای تكنیكی و به كارگیری سیستمهای مختلف یاری دهنده به خلبان در هدایت هواپیماها و موقعیتیابی از طریق تكنیكها و فنون ویژه ناوبری هوایی میپردازند.»
تیمسار رمضانی نیز در همین زمینه میگوید:
«ناوبر هوایی را تقریبا میتوان خلبان دوم نامید، فردی كه قبل از پرواز مسوولیت تهیه و طراحی نقشه مسیر پرواز را بر عهده دارد و تعیین میكند كه هواپیما باید در چه ارتفاعی و با چه سرعتی و در چه هوایی پرواز نماید و اگر هواپیما رادار داشته باشد، ناوبر در پشت رادار مینشیند و ابرهای مختلف را شناسایی میكند. برای مثال اگر در 100 مایلی هواپیما، ابرهای بارانزا وجود داشته باشد، او مسیر جدیدی را به خلبان پیشنهاد میكند تا با ابرهای بارنزا برخورد نداشته باشد و در واقع مسیر را دور میزند تا با امنیت كامل هواپیما را به مقصد برساند البته تمام هواپیماها ناوبر ندارند اما اگر هواپیمایی ناوبر داشته باشد، قدرت مانور بیشتری دارد چون حتی در هوای نامناسب نیز میتواند پرواز كند.
وی در ادامه میگوید:
«عدهای از ناوبرها نیز برای هواپیماهای شكاری آموزش میبینند(دانشگاه هوایی شهید ستاری بیشتر در این زمینه آموزش میدهد) كه این افراد در نهایت كار پیچیدهتر و مهمتری را انجام میدهند چون علاوه بر فعالیتهای یك ناوبر هواپیمای مسافربری یا ترابری باید دورههای مختلفی از جمله دوره نجات خدمه از مرگ را بگذرانند و سلاحها و مهمات را نیز كنترل كنند. همچنین باید با رادار هواپیماهای دشمن را شناسایی كرده و در صورت لزوم از اسلحه هواپیماها بر ضد دشمن استفاده كنند.
این دورهها و تخصصهای ویژه باعث شده است كه آموزش ناوبری هوایی بسیار گران و حتی گرانتر از خلبانی باشد.»
توانمندیها و ویژگیهای لازم برای موفقیت در رشته هوانوردی گرایشهای ناوبری هوایی و مراقبت پرواز
چند سال پیش هنگامی كه یكی از مراقبین پرواز فرودگاه نیوآرك واقع در شهر نیویورك در حدود 10 فروند هواپیمای جت را همزمان به سوی فرودگاه هدایت میكرد و خلبانها آخرین مراحل نزدیكی خود را به سوی باند فرودگاه طی میكردند ناگهان صدای رادیو قطع گردید و مراقب پرواز با وحشت مشاهده كرد كه هواپیماها از مسیر درست خود خارج میشوند و او هیچ كاری از دستش بر نمیآید . در همین حین ارتباط رادیویی بار دیگر برقرار گردید و او توانست هواپیماها را سالم بر زمین بنشاند ولی شدت دلهره در آن لحظه چنان زیاد بود كه بیمار گردید و به مرخصی استعلاجی رفت.
البته هیچ یك از فرودگاههای ایران ،ترافیك خطی فرودگاه نیوآرك را ندارند چون این فرودگاه روزانه 7000 پرواز را بر عهده دارد اما بدون شك یك مراقب پرواز در هر فرودگاهی، كاری حساس و مهم را بر عهده دارد و باید از آرامش ، بردباری و سعهصدر خاصی برخوردار باشد تا بتواند در لحظات بحرانی و اضطرابآور، كار خود را بدرستی انجام دهد.
تیمسار رمضانی درباره توانمندیهای یك مراقب پرواز میگوید:
«یكی از مهمترین عوامل آرامش یك خلبان، صحبت با مراقب پرواز در برج كنترل یك فرودگاه است. برای مثال اگر هوا خراب باشد و خلبان هم دچار اضطراب و هیجان شده باشد، این مسوول مراقبت پرواز است كه میتواند به خلبان آرامش دهد و باعث شود كه هواپیما ایمن بر زمین بنشیند . همچنین یك مراقب پرواز باید به زبان انگلیسی مسلط باشد چون باید با خلبانها انگلیسی صحبت كند و خلبانها نیز به او به زبان انگلیسی پاسخ میدهند.»
سرهنگ مرادی نیز قدرت سخنوری را برای دانشجوی این گرایش ضروری میداند و میگوید:
«پای میكروفن صحبت كردن، یك توانایی است و مراقب پرواز باید از این توانایی برخوردار باشد یعنی باید بتواند در هر شرایطی اطلاعات لازم را در اختیار خلبانها قرار دهد. برای همین در دانشگاه هوایی شهید ستاری داوطلبان این رشته و رشته ناوبری هوایی، توسط روانپزشك معاینه میشوند تا در صورت آمادگی روحی و روانی لازم در این رشته پذیرفته شوند. همچنین دانشجویان این رشته همچون سایر رشتههای دانشگاه هوایی شهید ستاری باید شرایط جسمی لازم را برای ورود به این دانشگاه داشته باشند. برای مثال دید داوطلبان رشتههای مراقبت پرواز و ناوبری هوایی باید باشد و لازم است كه از سلامت كامل جسمی برخوردار باشند. همچنین در رشته ناوبری هوایی حداكثر سن داوطلب باید 20 سال باشد و در رشته مراقبت پرواز حداكثر سن در صورتی كه خدمت سربازی انجام نداده باشد 22 سال و در صورت انجام خدمت سربازی 24 سال است.»
به گفته تیمسار رمضانی، دانشجوی ناوبری هوایی باید در دروس ریاضیات و زبان قوی بوده و از سرعت عمل، مهارت و قدرت تجزیه و تحلیل خوبی برخوردار باشد تا بتواند در مواقع بحرانی وظیفه خود را به خوبی انجام دهد.
گفتنی است كه گرایش ناوبری هوایی از بین داوطلبان گروه آزمایشی ریاضی و فیزیك و گرایش مراقبت پرواز از بین گروه ریاضی و فیزیك و علوم تجربی دانشجو می پذیرد.
فرصتهای شغلی موجود برای فارغالتحصیلان هوانوردی (ناوبری هوایی و مراقبت پرواز) در مقطع كارشناسی
گرایش ناوبری هوایی تنها در دانشگاه علوم و فنون هوایی شهید ستاری و گرایش مراقبت پرواز در دانشگاه علوم و فنون هوایی شهید ستاری و دانشكده صنعت هواپیمایی كشوری ارائه میشود.
در این میان تمامی دانشجویان دانشگاه هوایی شهید ستاری از بدو و ورود به دانشگاه بورسیه میشوند و با درجه ستوان دومی فارغالتحصیل میگردند و در طول خدمت در نیروی هوایی، مسكنی مناسب و مطابق ضوابط نیروی هوایی دریافت میكنند و تعدادی از دانشجویان دانشكده صنعت هواپیمایی كشوری نیز از ترم دوم تحصیلی، در صورت احراز شرایط با توجه به نیاز شركتهای هواپیمایی بورسیه خواهند شد و در صورت سپردن تعهد خدمت از انجام خدمت وظیفه معاف میگردند.
3.خلبانی
رشته خلبانی دارای دو شاخه نظامی و كشوری یا غیرنظامی است كه این دو شاخه از یكدیگر مجزا بوده و هر یك تحت نظارت سازمان یا وزارتخانهای میباشد كه در این میان خلبانی نظامی زیر نظر ارتش جمهوری اسلامی ایران و خلبانی غیرنظامی زیر نظر وزارت راه (سازمان هواپیمایی كشوری) آموزش داده میشود. ما نیز در اینجا هر یك از این شاخهها را به طور مجزا معرفی میكنیم.
شاخه خلبانی نظامی
تنها شاخه خلبانی كه از طریق آزمون سراسری دانشگاهها و مراكز آموزش عالی دانشجو میپذیرد ، شاخه خلبانی نظامی است كه دانشجویان آن در دانشگاه هوایی شهید ستاری آموزش میبینند.
مسوول گزینش دانشجویان دانشگاه هوایی شهید ستاری در معرفی این رشته میگوید: هدف از پذیرش دانشجوی هوانوردی (خلبانی) در دانشگاه هوایی شهید ستاری، تربیت خلبانهای مورد نیاز نیروی هوایی جمهوری اسلامی میباشد. خلبانهایی كه در نهایت جذب نیروی هوایی شده و 30 سال در ارتش جمهوری اسلامی ایران خدمت خواهند كرد.
برای مثال یك زمانی به دلیل جنگ، نیروی هوایی نیاز به خلبان جنگی دارد و زمانی خلبان آموزشی یا مسافربری مورد نیاز این نیرو است. (هواپیمایی ساها كه وابسته به نیروی هوایی جمهوری اسلامی ایران است، تعدادی از پروازهای داخلی و بعضی از پروازهای مسافربری خارجی را انجام میدهد)در این میان دانشگاه هوایی شهید ستاری با توجه به نیاز نیروی هوایی تعیین میكند كه دانشجویان خلبانی در كدام رشته تخصصی آموزش ببینند. یعنی دانشجوی این رشته نقشی در تعیین رشته تخصصی خود ندارد و نمیتواند بگوید كه میخواهم خلبان جنگی یا آموزشی و یا مسافربری بشوم بلكه این كار به عهده مسوولین دانشگاه میباشد.
جانشین معاونت آموزشی دانشكده پرواز در همین زمینه میگوید: آنچه مهم است این است كه رشته هوانوردی (خلبانی) دانشگاه هوایی شهید ستاری وابسته به نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی است و دانشجویان این دانشگاه اعم از هوانوردی (خلبانی ، ناوبری هوایی) و خلاصه هر 13 رشتهای كه در این دانشگاه وجود دارد، از بدو ورود به دانشگاه یك دانشجوی نظامی خواهند بود و در نهایت به عنوان یك افسر مهندس یا كارشناس فارغالتحصیل میشوند. اما متاسفانه حتی بعضی از دانشجویان این دانشگاه با این كه در بدو ورود به دانشگاه كلاس توجیهی برای آنها گذاشته میشود، در ترمهای اول فكر میكنند اینجا تنها یك خلبان تربیت میكند و حتی به ما میگویند ما راكی به فرودگاه مهرآباد میبرید و این به خاطر آن است كه در تصور عامه مهرآباد مساوی است با نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران در حالی كه در فرودگاه مهرآباد عمدتا شركتهای هواپیمایی مسافربری تجارتی و غیرنظامی بسیار حضور دارند كه زیر نظر نیروی هوایی جمهوری اسلامی ایران نیستند، مانند شركت هواپیمایی آسمان یا ایران ایر كه بیشتر پروازهای مسافرتی یا باری را نیز همین شركتهای هواپیمایی بر عهده دارند.
شرایط گزینش دانشجویان هوانوردی (خلبانی)
رشته خلبانی دانشگاه هوایی شهید ستاری كه از دو گروه آزمایشی ریاضی و فنی و علوم تجربی دانشجو میپذیرد، دارای شرایط و ویژگیهای خاصی است كه به گفته مسوولان این دانشگاه شرایط فوق بسیار مهم بوده و علاقهمندان به رشته خلبانی باید پس از مطالعه دقیق شرایط و ویژگیهای مورد نظر، رشته خلبانی را انتخاب كنند.
مسوول گزینش در مورد این ویژگیها میگوید: یك خلبان به عنوان فرمانده هواپیمایی كه میلیونها دلار ارزش دارد، حرف اول را در هواپیما میزند . به همین دلیل باید آمادگی كامل را برای احراز این مسوولیت داشته باشد كه در دانشگاه هوایی شهید ستاری این آمادگی در سه مرحله سنجیده میشود.
در مرحله اول داوطلب این رشته باید در آزمون سراسری دانشگاهها و مراكز آموزش عالی شركت كرده و با موفقیت در این آزمون، آمادگی علمی خود را ثابت كند و همچنین لازم است كه رشته هوانوردی (خلبانی) را جزو یكی از 9 انتخاب اول فرم انتخاب رشته خود درج كرده باشد.
در مرحله بعد باید از لحاظ جسمی در معاینات ما پذیرفته شود كه در این مرحله باید از لحاظ جسمی در معاینات ما پذیرفته شود كه در این مرحله یك داوطلب علاوه بر خصوصیات ظاهری كه عبارتند از : حداكثر سن 20 سال تمام (حتی اگر خدمت سربازی را انجام داده باشد نباید بیشتر از 20 سال داشته باشد) و حداقل قد 165 سانتیمتر و داشتن وزنی متعارف، از سلامت جسمانی كامل نیز برخوردار باشد.
مثلا باید دید چشم او بوده و كوررنگی نداشته باشد، به همین دلیل چشم داوطلب در سه مرحله معاینه شده و نهایتا نوار مغزی او برداشته و دندانهایش معاینه میشود. چون برای مثال اگر داوطلبی چند عدد از دندانهای جلو را نداشته باشد در فشار جو بالا دچار حالت تهوع میشود و یا اگر بیش از 3 یا 4 دندانش ترمیم شده باشد در حین پرواز مشكل خواهد داشت.
خلاصه این كه هر داوطلب از فرق سر تا نوك پا به دقت معاینه میگردد و به همین دلیل به طور نسبی از هر 100 نفری كه برای رشته خلبانی به این دانشگاه مراجعه میكنند، فقط 2 نفر آمادگی جسمی و روحی كامل را داشته و به مرحله بعدی كه مصاحبه عقیدتی و حفاظتی است، راه مییابند.
در اینجا لازم است بگویم كه در دانشگاه هوایی شهید ستاری فقط داوطلب مرد پذیرفته میشود و در نتیجه داوطلبان زن نمیتوانند رشته هوانوردی (خلبانی) را انتخاب بكنند.
فرمانده دانشكده پرواز دانشگاه هوایی شهید ستاری نیز در مورد خصوصیات روحی دانشجویان رشته خلبانی میگوید: یك دانشجوی خلبانی باید جسور، نترس و شجاع باشد و همچنین لازم است كه عاشق این رشته بوده و فردی منضبط و منظم باشد چون همانطور كه گفته شد دانشگاه هوایی شهید ستاری وابسته به نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران است و نظم و انضباط خصلتی بسیار مهم برای یك ارتشی است.
یكی از دانشجویان خلبانی این دانشگاه نیز با اشاره به اهمیت احساس مسوولیت میگوید: داوطلبی كه میخواهد وارد این رشته شود نباید فقط عاشق پرواز باشد و پیش خود بگوید كه میروم خلبان میشوم و به آرزوی خود كه پرواز كردن است میرسم بلكه باید صبر، حوصله و جدیت نیز داشته باشد. چون وقتی وارد اینجا شد تازه میفهمد كه مسوولیت مهمی بر دوش دارد. یعنی مسوول جان خود و افراد دیگری كه در هواپیما حضور دارند و همچنین مسوول هواپیمایی است كه میلیونها دلار ارزش دارد.
یكی دیگر از دانشجویان خلبانی این دانشگاه در مورد خصوصیات دانشجوی رشته خلبانی میگوید: علاقهمندان به این رشته باید بدانند كه انضباط در اینجا حرف اول را میزند. یعنی باید از قوانین اینجا بدون چون و چرا تبعیت كرد و البته این انضباط برای چنین محیطی بخصوص در بخش مدرسه پرواز (بخش عملی آموزشی خلبانی) بسیار ضروری است.
ویژگیهای دانشگاه هوایی شهید ستاری
با این كه قرار نیست به معرفی دانشگاهها بپردازیم اما دانشگاه علوم و فنون هوایی شهید ستاری دارای ویژگیهایی است كه لازم است داوطلبان آزمون سراسری هنگام انتخاب رشته از این ویژگیها اطلاع داشته باشند. به عنوان مثال همانطور كه پیش از این گفتیم دانشگاه هوایی شهید ستاری یك دانشگاه نظامی است و دانشجویان آن با درجه ستوان دومی فارغالتحصیل میشوند و چون به استخدام ارتش جمهوری اسلامی در میآیند به همین دلیل از نظر آینده شغلی مشكلی نخواهند داشت.
مسوول گزینش دانشگاه در معرفی ویژگیهای دیگری این دانشگاه میگوید: انتقال دانشجویان پذیرفته شده در دانشگاه هوایی به سایر موسسات آموزش عالی كشور تحت هیچ شرایطی حتی قبول شدن در رشتههای نیمهمتمركز امكانپذیر نیست. همچنین دانشجویان این دانشگاه در طول دوره آموزش به جز تعطیلات تابستانی ، تعطیلات بین دو ترم و تعطیلات عمومی، شبانهروزی هستند و كلیه هزینههای آنها اعم از خوراك،پوشاك، كمكآموزشی و زیست آنان بر عهده نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران است و در طول مدت تحصیل نیز ماهیانه مبلغی به عنوان كمك هزینه تحصیلی به آنها پرداخت میشود كه در این میان دانشجویان رشته خلبانی پس از انجام اولین پرواز در سال اول علاوه بر مزایای فوق ماهیانه مبلغی به عنوان حق پرواز دریافت میكنند.
و بالاخره به فارغالتحصیلان این دانشگاه در طول خدمت در نیروی هوایی مسكنی مناسب و مطابق ضوابط نیروی هوایی واگذار میشود و همچنین فارغالتحصیلان در طول خدمت میتوانند با توجه به شرایط و نیاز نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران از بورسهای تحصیلی در مقاطع بالاتر از كارشناسی استفاده كنند.
خلبانی مسافربری (شاخه غیرنظامی)
یكی از شاخههای خلبانی كه بسیار مورد توجه جوانان قرار دارد، خلبانی مسافربری است كه در مركز آموزش فنون هوایی تدریس میشود. این مركز دولتی كه وابسته به سازمان هواپیمایی كشوری است، تنها واحدی میباشد كه آموزش خلبانی غیرنظامی ایران را بر عهده دارد. (اخیرا مجوزهایی جهت تاسیس مدارس خصوصی خلبانی صادر شده است كه این مدارس فعلا فعالیتی ندارند)
آقای سعید مهدیپور جانشین رئیس آموزش مركز فنون هوایی در معرفی فعالیتهای این مركز میگوید: مركز آموزش فنون هوایی كه در تهران، مشهد، شیراز، تبریز و اهواز شعباتی دارد، علاوه بر آموزش خلبانی هواپیماهای موتوردار كه مهمترین بخش آموزش آن است، آموزشگاههای دیگری مانند آموزشگاه هواپیماهای گلایدر، پاراگلایدر، هواپیماهای مدل، هواپیماهای فوق سبك، چتربازی ، بالن و كایت را نیز داراست كه مشغول به فعالیت و آموزش علاقهمندان میباشند. البته قسمتی از آموزشهای فوق مانند كایت، چتربازی و پاراگلایدر در تعداد محدودی از آموزشگاههای خصوصی و همچنین فدراسیون چتربازی تربیت بدنی، زیر نظر مركز آموزش و فنون هوایی به علاقهمندان ارائه میشود.
خلبان مهدیپور همچنین در مورد نحوه گزینش و آموزش دانشجویان خلبانی مسافربری میگوید: مركز آموزش فنون هوایی هر سال دو بار آزمون ورودی، یكی در سه ماهه اول و دیگری در سه ماهه آخر سال برگزار میكند و خبر برگزاری این آزمون كه شامل زبان انگلیسی و هوش میشود از طریق روزنامههای كثیرالانتشار به اطلاع علاقهمندان میرسد.
وی در ادامه میگوید: داوطلبان شركت در این آزمون میبایستی حداقل مدرك دیپلم را داشته باشند و همچنین از جهت جسمی نتیجه آزمایشات آنها باید مثبت باشد. یعنی در آزمایشات پزشكی باید ثابت شود كه آنها از نظر چشم، گوش، وضعیت قلب، قفسه سینه ،سیستم گردش خون، بیوشیمی خون و مغز و اعصاب از سلامت كامل برخوردار هستند. سپس در صورت قبولی در آزمون علمی و پزشكی اولیه چنانچه زبان انگلیسی را خوب بدانند نیازی به گذراندن دوره كلاس زبان ندارند اما در صورتی كه آمادگی لازم را نداشته باشند باید یك دوره آموزش زبان انگلیسی را طی كنند. پس از آن دوره مقدماتی كلاسهای زمینی برگزار خواهد شد كه این دوره شامل دروس هواشناسی ، آیرودینامیك، آلات دقیق پرواز، ناوبری هوایی ، مقررات ، وزن و تعادل ،قابلیتهای هواپیما ، موتور و سیستم ، نحوه كار با كامپیوتر پروازی و محاسبات، نقشهخوانی و فیزیولوژی پرواز میشود. سپس دانشجویان به میزان 45 ساعت پرواز آموزشی همراه با استاد و همچنین به صورت مستقل (Solo) خواهند داشت كه این پروازها با هواپیماهای آموزشی از نوع «سسنا» (Cessna) و بونانزا (Bonanza) انجام میشود، چنانچه دانشجویان در دروس تئوری نمرات لازم را كسب كرده و در آزمایش كتبی، شفاهی و عملی پرواز نیز موفق بشوند در این مرحله گواهینامه خلبانی شخصی (P.P.L) به آنها داده میشود و از این به بعد به عنوان یك خلبان دارای گواهینامه میتوانند پرواز نمایند ولی قوانین به این دسته از خلبانان اجازه فعالیت حرفهای نمیدهد یعنی نمیتوانند شغل خلبانی را پیشه كنند و صرفا میتوانند به عنوان تفریح و یا با هواپیماهای شخصی خود پرواز داشته باشند و مجاز به پرواز با هواپیماهای سنگین و مسافربری و یا باری و غیره نیستند. و اگر شخصی بخواهد یك خلبان حرفهای بشود لازم است دوره عالی خلبانی را طی كند كه این دوره شامل خلبانی بازرگانی (C.P.L)، خلبانی با هواپیماهای چند موتوره، پرواز با دستگاه (instrumenrating) و یك دوره كوتاه مدت آموزش سیستمهای هواپیمایی كه قرار است با آن پرواز كند، طی كرده تا بتواند جذب شركتهای هواپیمایی شده و به عنوان یك خلبان حرفهای مشغول به خدمت بشود.
در توضیح دورههای فوق باید گفت كه در دوره خلبانی بازرگانی حدود 1000 ساعت كلاسهای زمینی در تكمیل درسهایی كه در بخش مقدماتی گذرانده میشود و همچنین در مورد طرح پرواز و مسایل مختلف آن و نحوه استفاده از دستگاههای كمك ناوبری برگزار میشود و سپس به میزان حداقل 200 ساعت پرواز همراه با استاد و همچنین مستقل انجام میگیرد كه البته سیلابسهای مربوط به پرواز و نوع مانورها كه در این دوران آموزش داده میشود بسیار مفصل میباشد. دوره هواپیمای دو موتوره با استاد و كلاسهای زمینی مربوط به آن میباشد و همچنین دوره پرواز با دستگاه شامل حداقل 30 ساعت پرواز با استاد و گذراندن كلاسهای زمینی مربوط به آن است.
گفتنی است كه گواهینامه هر یك از چهار دوره فوق پس از برگزاری آزمون كتبی و عملی (تست پرواز) ارائه میگردد.
نكته بسیار مهم آن است كه هزینه رشته خلبانی در مركز آموزش فنون هوایی از داوطلبان این رشته دریافت میشود. برای مثال در حال حاضر شهریه آموزش خلبانی مسافربری حرفهای حدود هفت میلیون و نیم است كه هزینه فوق را دانشجویان این رشته باید بپردازند. البته گاهی اوقات شركتهای هواپیمایی مثل آسمان یا ایرانایر با برگزاری یك آزمون خصوصی كه از طریق رسانههای گروهی به اطلاع مردم میرسد، اقدام به گزینش دانشجویان خلبانی میكند كه این دانشجویان با هزینه شركتهای هواپیمایی فوق در همین مركز آموزش فنون هوایی آموزش دیده و سپس جذب شركت هواپیمایی مورد نظر میشوند.
اما در حال حاضر این شركتها بندرت چنین آزمونهایی را برگزار میكنند و در صورت نیاز به خلبان حرفهای از فارغالتحصیلان مركز آموزش فنون هوایی كه به صورت آزاد آموزش دیدهاند، استخدام میكنند.
و بالاخره لازم است گفته شود كه گواهینامههای مركز آموزش فنون هوایی اعتبار بینالمللی دارد و فارغالتحصیلان این مركز میتوانند از گواهینامه خویش در خارج از كشور نیز استفاده بكنند.
پذیرش دانشجوی زن در مركز آموزش فنون هوایی
امروزه رشته خلبانی نه تنها در میان پسران بلكه در بین دختران نیز علاقهمندان بسیاری پیدا كرده است و دوستان زیادی از ما در نامهها و یا تلفنهای خویش در مورد وضعیت رشته خلبانی برای دختران سوال میكنند. ما به این دسته از علاقهمندان مژده میدهیم كه در مركز آموزش فنون هوایی دانشجویان دختر نیز پذیرفته میشوند.
آقای مهدیپور در این باره میگوید: در شهرهای تهران، مشهد، شیراز، تبریز و اهواز شعبههایی برای آموزش خلبانی موتوردار به خانمها وجود دارد و در حال حاضر نیز در این مركز تعداد اندكی دانشجوی خانم در حال آموزش دوره خلبانی هستند. اما خانمهای علاقهمند به این رشته باید توجه داشته باشند كه در حال حاضر در ایران امكان اشتغال خانمها به عنوان یك خلبان حرفهای در شركتهای هواپیمایی وجود ندارد.
ویژگیها و مشكلات رشته و حرفه خلبانی
داشتن یك برنامهریزی دقیق در عین حال شناور لازمه حرفه خلبانی است چرا كه زمان مشخصی از شبانهروز را نمیتوان به حرفه خلبانی اختصاص داد.
خلبان مهدیپور در همین زمینه میگوید: برنامهریزیهایی كه برای پرواز میشود در ساعات مختلف شبانهروز و حتی روزهای تعطیل میباشد و این برنامه به صورت هفتگی و یا ماهانه تغییر میكند . به همین دلیل یك خلبان نمیتواند بر اساس زندگی شخصی خود برای شغلش برنامهریزی كند بلكه باید هنگام برنامهریزی برای زندگی خود به خصوصیات شغل خویش توجه ویژهای داشته باشد.
همچنین یك خلبان برای حفظ امنیت شغلی خود باید به سلامت جسمی و روانیاش بسیار توجه بكند، چون در صورت بروز یك ناراحتی جسمی یا روحی در آزمایشات پزشكی سالیانه و یا ششماهه مردود میشود و به وی اجازه پرواز نخواهند داد.
وی در توضیح سخنان خویش میگوید: به دلیل اطمینان از امنیت پرواز یك هواپیما ، تمامی خلبانان تا سن 40 سالگی هر سال یك بار تحت آزمایشات كامل پزشكی قرار میگیرند و پس از 40 سالگی نیز این آزمایشات هر ششماه یكبار تكرار میشود.
علی نكویی دانشجوی رشته خلبانی نظامی نیز با اشاره به اهمیت دقت و سرعت عمل در این رشته میگوید: بار اولی كه میخواستم پرواز كنم تصور نمیكردم كه در این كار موفق شوم چون یك خلبان كارهای زیادی را در یك زمان باید انجام دهد. برای مثال باید با گوشش رادیو بشنود ، با چشمش تمام «كیجها» را كنترل كند. با دستها فرمان و با پاها پدالها را داشته باشد و در كل باید حواسش هم به داخل و هم به خارج از هواپیما باشد و در عین حال فكر كند كه در لحظات بعد چه كاری را باید انجام بدهد. بدون شك تمام اینها نیازمند دقت نظر و سرعت عمل است تا بتوان در این حرفه موفق شد.
در انتها باید به موقعیت شغلی خلبانی مسافربری اشاره كرد كه به گفته آقای مهدیپور در حال حاضر موقعیت شغلی فارغالتحصیلان این رشته در شركتهای هواپیمایی داخل كشور كم است ولی در آینده احتمال میرود با خرید هواپیماهای جدید و تاسیس شركتهای هواپیمایی دیگر فرصت شغلی برای این فارغالتحصیلان رشته زیاد بشود
