نیک صالحی
Just another WordPress.com weblogبایگانیِ مواد غذایی
فسفر
فسفر -پس از کلسیم -فراوانترین املاح در بدن است. این عنصر که در گروه «ماکرومینرال» (املاح فراوان در بدن) قرار دارد 1% وزن بدن را تشکیل می دهد؛ یعنی اگر شما مردی 70 کیلوگرمی هستید، در بدنتان 700 گرم فسفر وجود دارد.
فسفر در بیشتر غذاها موجود است پس نگران دریافت آن نباشید، ولی بهتر است زنان و افراد مسن اطلاعات بیشتری راجع به آن داشته باشند؛ چون فسفر همراه کلسیم استحکام بخش استخوانهاست.
فسفر در بدن چه نقشی بر عهده دارد؟
از کل فسفر موجود در بدن 80% آن در استخوانها موجود است. فسفر در استخوان با کلسیم کریستالهایی را تشکیل می دهند که در اسکلت پروتئینی استخوان نشسته است و موجب استحکام استخوان می شود. فسفر در ساختمان همه کروموزومهای بدن موجود است. در غشای همه سلولهای بدن ما وجود دارد. فعال شدن بسیاری از آنزیمها با اتصال یک ملکول فسفر صورت می گیرد و در خون به حفظ اسیدیته ثابت کمک می کند؛ به این ترتیب، نمی گذارد خون بدن ما قلیایی یا اسیدی شود. سرانجام، هر چه ماده انرژیزا در بدن ما وجود دارد، مثل ATP و CP همه با اتصال ملکول فسفر انرژی را در خود ذخیره می کنند.
پس می بینید که اگر فسفر وجود نداشته باشد، حیات امکان پذیر نیست. به همین سبب است که خداوند عنصر فسفر را بوفور در مواد غذایی قرار داده است.
مواد غذایی غنی از فسفر:
فسفر بیشتر در منابع حیوانی موجود است. گوشت گاو و گوسفند و ماکیان و ماهی که غنی از پروتئین است فسفر بالاست. لبنیات و حبوبات مثل عدس و دانه هایی مثل بادام و تخم مرغ نیز محتوی فسفر است.
هضم و جذب فسفر:
هضم و جذب فسفر در دستگاه گوارش به کمک آنزیمهای گوارشی صورت می گیرد، این ماده سریعتر از کلسیم وارد خون شده و ذخایر بدن را تکمیل می کند.
ویتامین «دی» به جذب فسفر و کلسیم کمک می کند. مصرف بیش از اندازه فسفر موجب کاهش جذب کلسیم می شود؛ زیرا این دو عنصر برای ورود به سلولهای روده رقابت می کنند. میزان فسفر در خون را هورمونی به نام «پاراتورمون» تنظیم می کند. این هورمون از غده پاراتیروئید موجود در گردن ترشح می شود؛ و در صورتی که فسفر موجود در بدن کمتر از حد استاندارد باشد، دستور به کاهش دفع و افزایش جذب فسفر می دهد. دفع فسفر از طریق ادرار است. اگر فسفر دریافتی بیش از حد نیاز باشد، اضافی آن از ادرار دفع می شود.
کمبود فسفر:
بر اثر مصرف بعضی داروها، جذب فسفر کاهش می یابد، مثل آنتی اسیدهایی که برای معده درد تجویز می شود(مثل ئیدروکسید آلومینیوم) و در طولانی مدت موجب کمبود فسفر می شود، البته در افراد مبتلا به هیپرپاراتیروئیدیسم (بزرگ شدن غده پاراتیروئید) و در کودکان نارس احتمال کمبود فسفر وجود دارد.
بر اثر کمبود فسفر، اختلال عصبی و اسکلتی و خونی و کلیوی به وجود خواهد آمد.
سالمندان و بانوان یائسه نیاز بیشتری به فسفر دارند تا مبتلا به پوکی استخوان نشوند.
در صورتی که مصرف فسفر خیلی بیش از کلسیم باشد، مثلاً فرد عادت به خوردن گوشت زیاد و لبنیات کم داشته باشد، حالتی در فرد به وجود می آید که به آن هیپرپاراتیروئیدیسم ثانویه می گویند که سبب افزایش گردش املاح در استخوان می شود و محتوی کلسیم استخوان را کاهش می دهد. از این رو، به کسانی که برنامه لاغری غیر اصولی می گیرند و فقط غذایشان گوشت گوسفند یا گوشت مرغ پخته است یا کسانی که برنامه غذایی نامتعادلی دارند توصیه می شود که مراقب استخوانهایشان باشند؛ زیرا این برنامه نادرست شکستگیهای دوران پیری را در پی دارد
خواص توت فرنگی
توت فرنگی منبع خوبی از فیبر و ویتامین «ث» و فولات و پتاسیم و آنتی اكسیدان هاست؛ كه این مواد مغذی سبب افزایش سلامت قلب و كاهش خطر ابتلا به انواع سرطان و – در كل ارتقا – سلامت بدن می شوند.
همچنین، توت فرنگی املاح كلسیم و آهن و فسفر دارد. از دیگر مواد مؤثر و مهم آن میتوان تانن و موسیلاژ و قندهای مختلف و سالیسیلاتها و بویژه اسیدهای میوه را نام برد.
توت فرنگی سرشار از ویتامین و بدون چربی اشباع است و كالری كمی دارد. یك واحد توت فرنگی معادل 8 عدد است كه 50 كالری انرژی دارد. توت فرنگی و دیگر توتها مانند شاه توت و توت سفید و تمشك و … پاك كننده روده و مثانه اند.
پژوهشها نشان داده اند که دریافت روزانه یك واحد توت فرنگی سبب افزایش محسوسی در مقدار فولات خون می شود و نیز فشار خون بالا را كاهش میدهد. فولات مقدار «هموسیستئین» خون را كاهش میدهد. هموسیستئین اسید آمینهای است كه در مقادیر زیاد باعث مسدود شدن رگهای خونی میشود.
همچنین، توت فرنگی مقادیر بالایی از آنتی اكسیدانها مثل الاژیك اسید و آنتوسیانین (رنگدانه قرمز) دارد كه در پیشگیری از بیماریهای قلبی مؤثرند.
· مصرف این میوه علاوه بر وجود انواع ویتامین و املاح و آب – كه هر كدام اثرهای خود را بر بدن اعمال می كنند – که خاصیت تقویت كننده و ملین و خنك كننده دارد.
·توت فرنگی از گرفتگی عروق (تصلب شرایین) جلوگیری میکند.
· توت فرنگی اشتهاآور است و ادرار را زیاد میكند.
· دمكرده برگ توت فرنگی در زیاد كردن شیر بانوان مفید است.
· دمكرده برگ توت فرنگی یا میوه توت فرنگی در درمان نقرس و سنگهای مثانه مؤثر است.
· املاح معدنی موجود در توت فرنگی خاصیت ملین به آن بخشیده است؛ زیرا این املاح عضلات روده را به انبساط و انقباض وادار میكند و به همین سبب توت فرنگی برای درمان یبوست مؤثر است.
· اگر توت فرنگی را له كنید و در آب بریزید، نوشابهای به دست میآید كه برای درمان تبهای همراه با بیماریهای التهابی بسیار مفید خواهد بود.
· توت فرنگی به سبب داشتن آهن و ویتامین «ث» در خونسازی بدن مؤثر است.
·توت فرنگی، به سبب داشتن مقادیر كافی كلسیم و فسفر، در رشد كودكان و نوجوانان و استحكام دندانها و ترمیم شكستگی استخوانها بسیار مؤثر است.
تذکر:
1. این میوه – به سبب تماس با زمین و خاك و كود – ممكن است آلوده شود كه باید آن را خوب شست و سپس مصرف كرد.
2. بعضی از افراد نسبت به توت فرنگی حساسیت دارند و ممكن است این حساسیت به صورت استفراغ و یا ناراحتیهای جلدی بروز كند. همچنین، در افرادی كه ناراحتیهای پوستی دارند موجب تشدید آن شود .
3. توت فرنگی – به سبب داشتن اسید سالسیلیك – در بعضی از اشخاص كبد و مثانه را تحریك و جوشهایی شبیه كهیر ایجاد میكند كه عامل آلودگی خون و داخل بدن است.
4. كسانی كه معدهای حساس دارند یا به بیماریهای كهیر و اگزما و آسم مبتلایند بهتر است از خوردن توت فرنگی بپرهیزند.
سرخ کردن غذاها
سالمترین روش برای پخت غذا آبپز کردن است. در صورتی که ناچارید غذای خود را سرخ کنید، باید از روغن مخصوص سرخ کردنی استفاده کنید.
اگر قصد دارید روغنی را که یک بار برای سرخ کردن از آن استفاده کرده اید دوباره استفاده کنید، باید هنگام خرید در انتخاب نوع روغن دقت کنید. بدین منظور، باید روغنی انتخاب کنید که نقطه دود بالایی دارد؛ یعنی روغنی که، بدون ایجاد دود روی سطح آن ، بتوان تا درجه بالایی آن را حرارت داد.
وقتی روغن به نقطه دود می رسد، ترکیب آن شروع به تغییر می کند و کفهایی روی آن تشکیل می شود که حاوی «اکرولئین» است و چشم را می سوزاند.
بعد از هر بار استفاده از روغن، نقطه دود آن پایین می آید. به همین سبب، روغنی برای چند بار سرخ کردن مناسب است که نقطه دود بالایی داشته باشد.
نقطه دود بعضی روغنها:
· روغن گلرنگ: 265 درجه سانتیگراد
· روغن آفتابگردان: 246 درجه سانتیگراد
· روغن سویا: 241 درجه سانتیگراد
· روغن کانولا: 238 درجه سانتیگراد
· روغن بادام زمینی: 231 درجه سانتیگراد
· روغن زیتون: 190 درجه سانتیگراد
بعضی از عوامل نقطه دود روغن را پایین می آورند و به تخریب زودتر روغن کمک می کنند، از جمله:
- مخلوط کردن روغنهای گیاهی با هم
- ورود ذرات خارجی به روغن
- وجود نمک در روغن
- حرارت زیاد
- ازدیاد تعداد دفعاتی که روغن حرارت دیده است.
- طولانی بودن مدت زمان حرارت
- شرایط نگهداری روغن (بودن در معرض اکسیژن و نور و دما)
نکاتی که باید در سرخ کردن غذا به یاد داشت:
- قبل از اینکه مواد غذایی را به داخل روغن بیندازید، روغن را تا درجه حرارت مناسبی گرم کنید. (برای نمونه، حدود 190 درجه سانتیگراد)
در این حرارت، سریع در سطح مواد غذایی لایه محافظی (شبیه لایه ای عایق) تشکیل می شود. در این صورت، روغن از ماده غذایی عبور نمی کند و ماده غذایی فقط با حرارت غیر مستقیم پخته و سرخ می شود.
اگر روغن تا این درجه حرارت داغ نشده باشد، قبل از اینکه این لایه محافظ تشکیل شود، روغن به درون غذا نفوذ می کند و باعث می شود که غذا حالت روغنی (گریسی) پیدا کند؛ و اگر روغن زیادتر از حد داغ شود، باعث می شود که لایه محافظ – قبل از آنکه فرصت پخته شدن داشته باشد- بسوزد.
- قبل از سرخ کردن، از افزودن نمک به ماده غذایی بپرهیزید. نمک نقطه دود روغن را پایین می آورد و باعث می شود که روغن زودتر تخریب شود. همچنین، نمک باعث جذب رطوبت در سطح غذا می شود و بدین ترتیب موقع ریختن غذا درون تابه روغن به بالا پاشیده می شود. اگر لازم بود، نمک را قبل از خوردن اضافه کنید.
- از ظروف آلومینیومی برای سرخ کردن غذا و نگهداری روغن استفاده نکنید. نمک به کار رفته در غذا باعث تخریب ظروف آلومینیومی و نفوذ آلومینیوم به درون روغن می شود که مسمومیت زاست. از ظروف آهنی و مسی هم اجتناب کنید؛ زیرا روند تخریب روغن را تسریع می کنند.
- سبزیجات فریز شده را در حالت یخزده سرخ کنید تا جذب روغن در آنها به کمترین میزان برسد.
- از انباشتن زیاد مواد غذایی در روغن اجتناب کنید؛ زیرا باعث می شود که حرارت روغن پایین بیفتد و روغن قبل از تشکیل لایه عایق به داخل غذا نفوذ کند و غذا چرب شود
چند نكته در مورد انجماد مواد غذایی
1- انجماد بهترین نحوه نگهداری مواد غذایی است و موجب متوقف شدن فعالیت میكروبها میشود.
2- با استفاده از یخچالهای خانگی، میتوان مواد غذایی منجمد را حد اكثر تا سه ماه نگهداری كرد.
3- بعضی از غذاهای منجمد را میتوان به همان شکل منجمد طبخ كرد. این عمل موجب تسریع و صرفه جویی در وقت و حفظ رنگ و طعم مواد غذایی میشود.
4- سبزیها را – قبل از انجماد – با بخار یا با مقدار كمی آب بپزید. سپس آن را سرد كنید و بسته بندی و منجمد كنید. این عمل فعالیت دیاستازها را متوقف می کند.
5- مواد پروتئینی و چربیها و هیدارتهای كربن و ویتامینهای «ب» و «ث» موجود در مواد غذایی را در 18- درجه سانتیگراد میتوان حفظ كرد.
6- درجه حرارت نگهداری مواد یخزده نباید از 15- درجه سانتیگراد كمتر باشد.
7- كیسه حاوی مواد غذایی قبل از انجماد باید خالی از هوا باشد و پاره نباشد.
8- هنگام استفاده از محصول منجمد شده، باید آن را از فریزر به یخچال انتقال داد تا یخ آن باز شود. این عمل موجب نگهداری رنگ و طعم و صرفه جویی در وقت است.
9- خرید محصول منجمد باید در مرحله آخر خرید انجام گیرد و به محض ورود به منزل آن را در یخچال گذاشت.
10- گوشتهای منجمد را در یخچال یا در درجه حرارت محیط زیست باز كنید.
11- طبخ سبزیهای منجمد باید در مدت زمان كوتاهتری انجام گیرد؛ زیرا سبزیها قبل از انجماد طبخ شده اند.
12- مواد غذایی را در كیسههای نایلونی و ظروف پلاستیكی یا آلومینیومی سربسته منجمد كنید.
13- هیچ گاه قطعات ماهی فریز شده را در آب باز نكنید؛ زیرا جذب آب موجب میشود كه طعم آن تغییر كند، اما انجام دادن این كار در مورد ماهی درسته اشكالی ندارد.
14- مدت زمان نگهداری مواد غذایی گوشتی به صورت انجماد 2 تا 3 ماه؛ و شیرینیها و میوهها و اغلب سبزیها 6 ماه تا یك سال است.
15- موادی كه هیچ گاه نباید آنها را منجمد كرد اینهاست: خامه، شیر، ژله، سس مایونز، كاهو، موز، تربچه، خربزه، طالبی، تخم مرغ سفت.
16- سبزیهایی را كه به صورت خام مصرف می شوند نباید منجمد كرد.
17- سبزیها را قبل از انجماد تمیز بشویید و پاك كنید. سپس با بخار بپزید و منجمد كنید.
18- كندی در انجماد موجب فاسد شدن سبزی میشود.
19- گوشت پرندگان فریز شده را با آب جاری یا با قرار دادن در یخچال باز كنید.
20- مواد نشاستهای حساسیت كمتری به سرعت انجماد دارند.
21- گوشت سفید مثل مرغ و ماهی در برابر انجماد از گوشت قرمز آسیب پذیرتر است.
تمبر هندی
تمبر هندی به معنای میوه هندی است. تمبر هندی درختی است بلند كه منشأ آن از هند و افریقای شمالی بوده است، ولی امروزه در بیشتر مناطق گرمسیر دنیا پرورش می یابد. میوه آن شبیه باقلا به شكل غلاف و نیام و با كمی خمیدگی است. برای تهیه تمبر هندی، میوه ها را می شكافند و قسمت گوشتدار آنها را با هسته بیرون می آورند و و خشك می كنند .
تركیبات شیمیایی: قسمت گوشتدار میوه دارای كمی قند و پكتین و همچنین اسید سیتریك و اسید مالیك و تارتارات و پتاسیم است. در پوست درخت تمبر هندی، مقدری تانن وجود دارد . سرشاخه های جوان و سبز این درخت دارای مقدر زیادی ویتامینهای گروه «ب» است.
خواص دارویی تمبر هندی:
تمبر هندی از نظر طب قدیم ایران سرد و خشك است .
1) باعث پایین آمدن تب می شود .
2) به هضم غذا كمك می كند .
3) خنك كننده بدن است .
4)برای رفع تشنگی مفید است .
5) دل به هم خوردگی و تهوع را برطرف می كند .
6) پوست آن قابض و رفع كننده اسهال است .
7)بهترین طریقه استفاده از تمبر هندی این است كه این ماده را در آب خیس كنید و سپس آن را صاف كنید و با نبات بخورید.
9) دمكرده آن اثر ملین دارد. برای تهیه دمكرده، یك قاشق غذا خوری تمبر هندی را با نیم لیتر آب جوش مخلوط كنید و به مدت یك ساعت بگذارید بماند. سپس این دمكرده را در طول روز مصرف كنید .
10) تمبر هندی را بپزید و از آن ضماد درست كنید. این ضماد را روی ورم و قسمتهای دردناك بدن بگذارید .
مضرات :
تمبر هندی برای ریه و طحال خوب نیست و در اشخاصی كه ریه و طحال ضعیف دارند ممكن است مشكل ایجاد كند. این گونه اشخاص بهتر است كه تمبر هندی را با كتیرا یا خشخاش بخورند
خواص سرکه سیب
سالیان سال مردم معتقد بودند که سرکه سیب ماده ای بر ضد عفونت و حتی پوکی استخوان و نیز در هضم بهتر مواد غذایی مؤثر است.
سرکه سیب از بروز سرطان پیشگیری می کند. اگرچه سرکه سیب سرطان را درمان نمی کند، به داشتن آنتی اکسیدان، رادیکالهای آزاد را در بدن از بین می برد. رادیکالهای آزاد ترکیبات خطرناکی اند که بر اثر اکسیداسیون به وجود می آیند و باعث تخریب سلولهای بدن و پیری زودرس سلولها و ایجاد سرطان می شود.
«بتاکاروتن» آنتی اکسیدان مهمی است که در سرکه سیب وجود دارد و رادیکالهای آزاد را خنثی می کند. سرکه سیب، علاوه بر بتاکاروتن، ماده دیگری نیز دارد که از سرطان جلوگیری می کند. نام این ماده «پکتین» (نوعی فیبر غذایی) است. دریافت زیاد فیبر از بروز سرطان و بخصوص سرطان روده جلوگیری می کند؛ زیرا فیبرها با مواد سرطانزا در روده ترکیب و باعث دفع سریعتر آنها از بدن می شوند.
سایر فواید سرکه سیب:
1- سرکه سیب آنتی بیوتیک و ضدعفونی کننده است. ضد باکتری و ضد قارچ است و باعث ارتقای عمل سامانه ایمنی بدن در مقابله با عوامل بیماریزا می شود.
2- مقدار پتاسیم بدن را تنظیم می کند، در نتیجه به حفظ تعادل اسیدی- بازی خون کمک می کند.
3- برای درمان مسمومیت غذایی و ناراحتیهای گوارشی مفید است.
4- عفونت ادراری را بهبود می بخشد.
5- فشار خون بالا را کاهش می دهد.
6- در افرادی که داروهای دیورتیک (ادرارآور) مصرف می کنند، مصرف سرکه سیب باعث جایگزین شدن و جبران پتاسیم از دست رفته می شود. برای این منظور، دو قاشق مرباخوری سرکه سیب را با مقداری آب مصرف کنید
ادویه، چاشنی سلامت
«ادویه» را بخشی از گیاهی معطر تعریف میکنند که ممکن است تنه درخت (دارچین) یا میوه (فلفل سیاه) یا دانه (جوزهندی) باشد؛ و به صورت درسته و خرد یا پودر شده، برای عطر و رنگ بخشیدن به غذا، مورد استفاده قرار میگیرد.
تأثیرات ادویهها در سلامت بدن:
مقدار ادویهای که در هر وعده با غذا مصرف میکنیم کم است، اما ادویه جات تنوع طعم و رنگ بسیاری به غذاها میدهند. ادویهها و گیاهان معطر – علاوه بر اینکه مقدار کمی ویتامین و املاح و فیبر به غذا اضافه میکنند – آنتی اکسیدان هایی دارند که عوامل تخریب کننده سلولها (یعنی رادیکالهای آزاد) را خنثی می کنند و سطح سلامت را ارتقا میبخشند.
این ادویه های را انجمن ملی سرطان به عنوان مواد ضد سرطان معرفی کرده است:
پونه، آویشن، رزماری یا اکلیل کوهی، رازیان، زردچوبه، زیره سیاه، بادیون، گشنیز، زیره سبز، ترخون.
مواد آنتی اکسیدان موجود در پونه حتی از ویتامین «ای» (یکی از آنتی اکسیدان های قوی ) هم برای سلامت بدن مفیدتر است.
ادویه هایی مثل زیره سبز و رازیانها و ترخون و زیره سیاه حاوی موادی به نام «ترپن» است که مانع از رشد تومورها می شود و مقدار کلسترول خون را کاهش میدهد؛ بویژه ترخون که خاصیت ضد سرطانی خوبی دارد.
رنگ زرد زرد چوبه به سبب وجود ماده ای به نام «کارسامین» (CURCUMIN) است که بر ضد بیماری آلزایمر عمل میکند.
فلفل سبز و زعفران سامانه ایمنی بدن را تحریک میکند و جوزهندی و میخک (البته در آزمایشگاه ) از رشد میکروبها جلوگیری میکند. زنجبیل و فلفل قرمز از تشکیل تومورها جلوگیری میکند و تأثیرات ضد سرماخوردگی فلفل سبز نیز در حال بررسی است.
استفاده از دارچین در درجه سوم و بعد از فلفل و خردل قرار دارد. در تحقیقات انجام شده در سال گذشته، تأثیرات مثبتی از دارچین در درمان دیابت دیده شد؛ به طوری که مصرف 1 یا 2 قاشق چایخوری دارچین به شکل کپسول موجب کاهش قند خون و تری گلیسیرید و کلسترول می شود و از افت و خیز زیاد انسولین در گروه مورد آزمایش (مبتلا به دیابت نوع 2) جلوگیری کرد.
در حقیقت، دارچین برای طعم دادن به گوشت چرخ کرده، سبزیجات، هلو، موز، سیب، یا حتی ماست شیرین، ادویه ای عالی است.
ادویه ها و گیاهان معطر قرنها به عنوان دارو مورد استفاده قرار گرفته اند و میگیرند؛ ولی برای درمان صد در صد بیماریها نمیتوان به آنها اکتفا کرد؛ چون بسیاری از نتایج تحقیقات مربوط به ادویه ها در آزمایشگاهها به دست آمده و هنوز به طور قطعی به اثبات نرسیده است.
افزون بر این، مصرف زیاد گیاهان معطر و ادویه جات به دستگاه گوارشی بدن – بخصوص معده – آسیب میرساند. در هر صورت، با مصرف به اندازه ادویه جات، هم میتوان از فواید آنها سود برد و هم بیشتر به غذاهای گیاهی تکیه کرد تا غذاهای گوشتی.
برنامه غذایی سرشار از مواد گیاهی بدن را در برابر سرطان و بیماریهای قلبی محافظت میکند و در این بین ادویهها و گیاهان معطر نیز مؤثرند.