نیک صالحی

Just another WordPress.com weblog

نیم نگاهی به مفهوم کارآفرینی

درباره اقتصاد

اقتصاددانان نخستین کسانی بودند که در نظریه های اقتصادی خود به تشریح «کارآفرین» و «کارآفرینی» پرداختند. «ژوزف شومپتر» – از اقتصاددانان مکتب آلمان و پدر کارآفرینی – در سال ۱۹۳۴ کارآفرینی را این گونه تعریف کرد: زمانی که فرایندی در شرکت که به تولید کالای جدید، ایجاد روش جدید، بازار جدید، منابع جدید، منجر می شود می گوییم کارآفرینی رخ داده است.

در کشور ما نیز چند سالی است که به تبع مباحث توسعه اقتصادی و صنعتی موج جدیدی در مورد این مفهوم در حال شکل‌گیری است و این واژه در محافل علمی و اداری زیاد شنیده می‌شود. یکی از اساتید کارآفرینی در ایران معتقد است: کارآفرینی عامل اصلی ایجاد خلاقیت و نوآوری است و کارآفرینی عبارت است از فرایند ایجاد ارزش از راه تشکیل مجموعه ای بیمانندی از منابع، به منظور بهره‌گیری از فرصتها. کارآفرین با نو‌آوری و شناخت فرصت از راه ایجاد یا تحول کسب و کار به تولید ثروت برای خود و جامعه اقدام می‌کند. نوآوری ممکن است محصول جدید شیوه‌ای نو در فرایند تولید و یا راهکارهای جدید مدیریتی و بازرگانی شرکت باشد.

کارآفرین، با شناخت فرصتهای جدید بازار و صنعت و هچنین خطرپذیری (ریسک)، زنجیره ارزش‌آفرینی جدیدی را برای تولید و یا خدمات طراحی می‌کند که این زنجیره‌های ایجاد ارزش در نهایت به اشتغال و توسعه اقتصادی می‌ انجامد.

از نظر اقتصاددانان، کارآفرینان موتور رشد اقتصادی اند که در محیطی رقابتی جامعه را به حرکت در می‌آورند و چرخهای توسعه اقتصادی را می‌چرخانند. در مجموع، می‌توان استنباط کرد که کارآفرین این فعالیتها را انجام می‌دهد:

۱) نوآوری در محصول، فرایند تولید، بازار و صنعت، راهکارهای بازرگانی و مدیریتی

۲) شناخت فرصت

۳) خطرپذیری

۴) ایجاد یا تحول کسب و کار

۵) اشتغالزایی و رشد اقتصادی

● نگاهی به تجربه چند کشور:

اولین کشورهایی که در این زمینه کار کردند آلمان و انگلیس و امریکا بودند. در آلمان، در سالهای ۱۹۳۳ تا ۱۹۳۵، مطالعه و شناسایی درباره افراد با انگیزه و نوآور که محدودیتهای مالی داشتند آغاز شد. اولین سیاست حمایت از این افراد بود. در پی آن، دانشکده هایی برای تربیت این افراد در این کشور ایجاد شد. بعد از مدتی، انگلیس و امریکا نیز چنین دانشکده‌هایی دایر کردند. در این دانشکده‌ها، آموزشها عمدتا به صورت کلاسیک نبود، بلکه حالت آموزشی و اجلاس گونه داشت. افراد در این آموزشکده‌ها مسائل خودشان را می‌گفتند و از حضور روانشناس و رفتارشناس و جامعه‌شناس و استاد مدیریت استفاده می‌کردند.

بررسی رشد اقتصادی در کشورهای شرق و جنوب شرقی آسیا نشان می‌دهد که یکی از علل توسعه اقتصادی در این کشورها توجه جدی به مقوله کارآفرینی بوده است. ژاپن در سال ۱۹۵۸ طرحی به نام «سربازان فداکار اقتصادی» در وزارت آموزش و پرورش اجرا کرد.

بر اساس این طرح، افراد از سطح دبیرستان با مسئله کارآفرینی آشنا می شدند و آموزش می‌دیدند که چگونه با کسب سود کشورشان را از وابستگی نجات دهند. از طرفی، آموزش کارآفرینی را به صورت کلاسیک در دو سطح دبیرستان و دانشگاه قرار داد. این طرحها باعث شد که بین سا‌لهای ۱۹۷۰ تا ۱۹۹۲ بیش از ۹۶% نوآوری صنعتی در بین کارآفرینان صورت گیرد  که موقعیت ژاپن را در اقتصاد جهانی به موقعیتی برجسته و ممتاز تبدیل کرد.

در تایوان، برنامه های تربیت کارآفرینان جوان و همچنین ارتقای سطح کارآفرینان شاغل در این کشور، بر اساس برنامه بلندمدت و فراگیر و در بردارنده گروههای مختلف، طراحی شده است.

در سالهای اخیر، کارآفرینان در واحدهای خوداشتغالی در عرصه صنایع الکترونیک، مخابرات، رایانه (سخت افزار و نرم افزار)؛ و در بخش خدمات – بویژه در نگهداری و خدمات پس از فروش) نوآوری ها و خلاقیتهای بسیار زیادی از خود نشان داده اند. هسته های خود اشتغالی در تایوان همان واحدهای صنعتی کوچکی است که با استفاده از حجم کمتری از سرمایه مادی و نیروهای انسانی و در مقابل با بهره گیری از حجم گسترده‌تری از نیروهای خلاق و کارآفرین، همراه با بهره وری بسیار، تأثیر ویژه ای در اقتصاد این کشور بگذارد و شکوفایی اقتصادی را به ارمغان آورد.

این کشور از نظر داشتن تعداد شرکتهای کوچک و متوسط صنعتی (از مجموع شرکتهای صنعتی) در بین کشورهای جهان در جایگاه اول قرار دارد؛ زیرا نزدیک به ۹۸% از کل شرکتهای صنعتی در تایوان را بنگاههای کوچک و متوسط تشکیل می دهند. در بخش خدمات نیز بیش از ۸۹% مجموع شرکتهای تجاری و خدماتی به بنگاههای کوچک و متوسط متعلق است.

در مالزی، به سبب اهمیت موضوع، وزارت توسعه کارآفرینی تشکیل شده است که این وظایف را به عهده دارد:

۱) القای فرهنگ کارآفرینی در میان جامعه

۲) آموزش و راهنمایی کارآفرینان، در قالب برنامه‌های مشاوره‌ای، در جهت ایجاد کسب و کار جدید

۳) بهبود کیفیت و کارایی در مدیریت فعلی کسب و کار

۴) تشویق کارآفرینان و تدارک محیطهای سودمند از راه کلوپها و انجمنها

درباره اقتصاد

● آموزش عالی و کارآفرینی

یکی از آرزوهای دیرینه نظام آموزش عالی تعداد زیاد فارغ التحصیل در زمینه رشد کشور بوده است. هم اکنون این آرزو تا حدی برآورده شده است، اما مشکلات جدی تری مانند بیکاری و نداشتن فعالیت فارغ التحصیلان در رشته تحصیلی خود گریبانگیر دولت شده است.

امروزه بسیاری از دانشجویان و محصلان در مراکز علمی منتظرند تا با پایان یافتن تحصیلات، وارد بازار کار شوند و «بازار کار» در ذهن بسیاری از آنان شغل های آماده ای است که منتظر آنهاست. این نوع تفکر، سبب کاهش نیروی اشتغال مولد شده است و همه منتظرند دیگران پیشگامان ایجاد اشتغال و تولید ثروت برای حرکت به سمت توسعه اقتصادی باشند.

گام نخست برای حل این مشکل، ترویج کارآفرینی است. ایجاد و تقویت ارزش‌ها و رفتارهای کارآفرینانه به نام فرهنگ کارآفرینی باید از مؤلفه های اصلی در توسعه کارآفرینی باشد که در قالب سیاست ها و برنامه های تشویقی و ترویجی در همه سطوح و ساختارهای اجتماعی پیگیری شود. رسانه های جمعی نقش مهمی در این زمینه ایفا می کنند.

برای نمونه، پخش برنامه های تلویزیونی برای تشریح زندگی کارآفرینان برجسته مؤثر است. با انتشار کتب و نشریات مختلف، برگزاری همایش های کاربردی و مؤثر و استفاده از رسانه های مدرن مانند اینترنت باید این فرهنگ را در دانشجویان نهادینه کرد که هر فارغ التحصیلی خود را یک کارآفرین بالقوه ببیند؛ نه یک کارمند.

فرهنگسازی  نکردن در این خصوص سبب شده است که بسیاری از دانشجویان با مقوله کارآفرینی آشنا نباشند و کارآفرینی را امری ذاتی و غیراکتسابی بدانند. اعطای جایزه سال به کارآفرینان نمونه و برگزاری مسابقه های سراسری به گسترش این فرهنگ کمک می کند.

دومین گام، برنامه ریزی مناسب آموزشی در سطح دبیرستان، دانشگاه و مراکز علمی، صنعتی است.

یکی از مهمترین رویدادهای مرتبط با ترویج و آموزش کارآفرینی در کشور، تصویب و اجرای «طرح توسعه کارآفرینی در دانشگاههای کشور» (کاراد) است. این طرح را برای اجرای سیاست های مربوط به کارآفرینی برنامه های توسعه، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری تدوین کرده است.

بر اساس این طرح، چند مرکز کارآفرینی در دانشگاهها ایجاد شده است که وظیفه اجرای طرح را به عهده دارند.

یکی دیگر از سازمان های فعال در زمینه آموزش کارآفرینی، سازمان همیاری اشتغال فارغ التحصیلان است. این سازمان با برگزاری همایش ها، هم اندیشی ها و دوره های متعدد آموزش تخصصی کارآفرینی گام های مثبتی در راستای ترویج و آموزش کارآفرینی برداشته است؛ ‌با این حال، به نظر می رسد برای توسعه آموزش کارآفرینی باید این سیاست ها در نظر گرفته شود:

▪ هماهنگی بیشتر بین متولیان توسعه کارآفرینی در کشور برای تدوین سیاست های آموزش کارآفرینی

▪ تقویت ارتباط صنعت با دانشگاه و ایجاد رابطه نزدیک بین مراکز علمی و صنعتی

▪ ایجاد و تقویت مؤسسه های انکوباتوری در دانشگاه

▪ تدوین برنامه های آموزشی بلندمدت در چهارچوب مقاطع تحصیلی گوناگون و مراکز آموزشی

▪ تدوین برنامه های آموزشی بر اساس نیازهای آموزشی منطقه ای

▪ ایجاد بسترهای مناسب یرای تشکیل مؤسسه های خصوصی آموزشی

▪ قرار دادن واحدهای اجباری و اختیاری متناسب با هر رشته تحصیلی و تدوین دوره های آموزشی کارآفرینی متناسب با هر رشته

درباره اقتصاد- کانال 2

● موانع قانونی و سیاست‌های حمایتی

بهترین راهکار برای اینکه هرکارآفرین بتواند ایده خود را به مرحله اجرا برساند، راه‌اندازی کسب و کاری کوچک است. شرط راه‌اندازی یک بنگاه کوچک و ادامه فعالیت برای اجرای ایده‌های کارآفرینانه، فراهم ‌بودن زمینه‌های لازم است. این زمینه سازی وظیفه اصلی دولت است و از طریق قانون‌گزاری، رفع موانع قانونی و اجرای سیاست‌های حمایتی صحیح محقق می‌شود؛ که در ادامه به بخشی از آن اشاره می‌کنیم.

۱) فرایند اخذ مجوز:

فرایند طولانی اخذ مجوز و بروکراسی شدید اداری، تغییر دائمی ضوابط و قوانین، سازگارنبودن قوانین با عوامل محیطی و منطقه‌ای موجب شده ‌است که بسیاری از کارآفرینان در ابتدای راه با مشکلات بسیاری مواجه شوند.

امروزه در کشورهای توسعه‌یافته این فرایند قانونی به شدت تسهیل شده است؛ برای مثال، در کشور کره جنوبی دولت ترتیبی اتخاذ کرده که همه مراحل راه‌ندازی کسب و کار جدید از طریق مقامات محلی و با یک‌بار مراجعه ممکن شود.

۲) سیاست‌های مالی و اعتباری:تامین اعتبار مالی برای اجرای ایده‌های نو در قالب کسب و کار کوچک باید یکی از کلیدی‌ترین سیاست‌های حمایتی دولت باشد.

در این راستا اقدامات مناسبی در کشور صورت گرفته است. وزارت صنایع با پرداخت وام‌های کم‌بهره در قالب طرح‌هایی به توسعه کارآفرینی کمک می‌کند. دفتر همکاری‌های فناوری ریاست‌جمهوری نیز با راه‌اندازی «شبکه مالی سرمایه‌گزاری ریسک‌پذیر ایران» می‌تواند اطلاعات مالی را در اختیار کارآفرینان قرار دهد.

با وجوداین، متاسفانه هنوز سیستم بانکی کشور برای تامین اعتبار کسب و کارهای کوچک با سیاست‌های توسعه کارآفرینی هماهنگ نیست. کارآفرین برای دریافت اعتبار با مشکلات متعددی مانند تامین وثیقه، راه‌اندازی ۵۰درصد فعالیت برای کسب اعتبار و آماده‌کردن مدارک مختلف روبه‌رو می‌شود؛ طوری‌که بسیاری از ایده‌ها در همین مرحله ناکام می‌ماند.

ایجاد کمیته‌های کارشناسی باعنوان صندو‌ق‌های ضمانت برای تشخیص شایستگی افراد و مناسب بودن ایده‌ها نیز موجب می‌شود کارآفرینان سریع‌تر و راحت‌تر به تسهیلات بانکی دست پیدا کنند. همچنین کاهش هزینه‌ها از طریق تخفیف مالیات و هزینه‌های ضروری  به گسترش روحیه کارآفرینی کمک می‌کند.

۳) سیاست‌های توسعه و انتقال تکنولوژی:

تکنولوژی‌های جدید در جهان امروز بستر فعالیت بسیاری از کارآفرینان است. از طرفی باید به روشنی بدانیم که تکنولوژی‌‌های جدید بدون بومی‌کردن و سیاست‌های دقیق انتقال تکنولوژی نه تنها موجب توسعه کارآفرینی می‌شود، مشکلات متعددی را نیز به وجود می‌آورد. برای انتقال تکنولوژی باید به نکات زیر توجه کرد:

▪ نیازهای واقعی تکنولوژی را هنگامی می‌توان به خوبی تشخیص داد که افراد خبره، صاحب‌نظر و آشنا با تکنولوژی‌ها به صورت فعال حضور داشته‌باشند.

▪ انتقال تکنولوژی مورد نظر را وقتی می‌توان سرعت بخشید که مؤسسات تحقیق و توسعه در داخل کشور فعال باشند.

▪ شناسایی دقیق تکنولوژی‌های مشابه در کشورهای مختلف و انتقال تکنولوژی مناسب با شرایط منطقه‌ای در توان کسب و کارهای کوچک نیست.

با توجه به نکات فوق به نظر می‌رسد دولت باید با ایجاد و حمایت مراکز توسعه و انتقال تکنولوژی، کارآفرینی مبتنی بر تکنولوژی‌های جدید را توسعه دهد.

۴)تسهیل صادرات و واردات: فراهم نبودن زمینه مناسب صادرات و واردات کالاها یکی از علل رشد نیافتن صنایع کوچک و به تبع آن کارآفرینان است. بی‌ثباتی قوانین صادرات و واردات، تشریفات طولانی اداری برای دریافت ارز و بی‌ثباتی نرخ ارز از جدی‌ترین موانع صادرات و واردات کالاست. از طرفی، به نظر می‌رسد دولت برای حمایت از ایده‌های جدید در صادرات کالاهای صنایع کوچک برنامه مدونی ندارد.

بسیاری از بنگاه‌‌های کوچک توان تولید محصولات صادراتی  را دارند اما قادر نیستند محصول خود را در سطح بین‌المللی عرضه کنند.

طراحی و ایجاد سازمان‌های فعال در امر صادرات تولیدات محدود و پراکنده صنایع کوچک  موجب پویایی و رشد این‌گونه واحدها می‌شود. این سازمان‌ها با عرضه خدماتی می‌توانند بنگاه‌های کوچک و متوسط را در صادرات محصولات جدید خود کمک کنند. خدماتی مانند:

▪ تشکیل بانک‌های اطلاعاتی مشاوره‌ای و بازاریابی بین‌المللی

▪ خدمات مشاوره‌ای برای رشد کیفیت محصولات در جهت اخذ گواهینامه‌های بین‌المللی

▪ مشارکت در هزینه‌های تبلیغاتی و شرکت در نمایشگاه‌های خارجی

۴) نقش اطلاع‌رسانی دولت:

اطلاعات برای بقای کسب و کار و در عین حال رشد و توسعه آن اهمیت حیاتی دارد. فقدان اطلاعات موجب هزینه‌کردن بیش از حد سرمایه می‌شود. هرچه کسب و کار پیچیده‌تر باشد و کارآفرین ایده‌ جدیدتری داشته باشد، سیستم اطلاعاتی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

با توجه به اهمیت موضوع در بسیاری از کشورها دولت و سازمان‌های وابسته چنین رسالتی را بر عهده می‌گیرند. تشکیل بانک‌های اطلاعاتی مورد نیاز کسب و کارها و عرضه خدمات و حمایت‌های اطلاعاتی به رونق کسب و کارها کمک می‌کند. از طرفی، توسعه زیرساخت‌های فناوری اطلاعات و آموزش شیوه‌های نوین مانند تجارت الکترونیک  به کارآفرینان کمک می‌کند تا ایده‌های خود را به صورت کشوری و جهانی مطرح کنند.

۵) حمایت از شبکه کارآفرینان نه بنگاه های ایزوله

امروزه بحث شبکه سازی و خوشه سازی میان بنگاه‌های کوچک و متوسط در اولویت سیاست‌های توسعه صنعتی کشورها قرار گرفته است. منطق آن این است که در دنیای کنونی نوآوری و کارآفرینی در یک صنعت نمی‌تواند منتزع از سایر بنگاه‌ها و نهادهای مرتبط با آن باشد. به عبارت بهتر، به جای تمرکز بر ایجاد بنگاه‌ها، باید بر ایجاد زنجیره‌ها تاکید کرد.

متاسفانه هنوز در کشور ما پرداخت حمایت‌های مالی به طور مستقیم به بنگاه‌ها نشانه حمایت دولت از کارآفرینان تلقی می‌شود. اما باید پرسید چرا بیش از نیمی از شرکت‌های تازه تاسیس ورشکست می‌شوند؟

چرا بسیاری از بنگاه های کوچک و متوسط کشور کمتر از نصف ظرفیت خود را فعال کرده‌اند؟ چرا با این همه بنگاه هنوز نمی‌توانیم در بازارهای جهانی و حتی منطقه‌ای حرفی داشته باشیم؟ آیا جز این است که ایجاد بنگاه‌ها فرع و تکمیل کردن زنجیره‌های ارزش صنعتی، اصل است ؟

بلوغ سیاست‌های صنعتی کشور موقعی است که دولت به جای انبوهی از کمک‌های پراکنده و مستقیم به بنگاه‌ها، به گروهی از زنجیره‌های صنعتی کمک کند که می‌توانند رقابت پذیری خود را در سطح جهانی اثبات کنند.

Advertisements

No comments yet»

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر دادن )

عکس گوگل

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: